Di Tích Lịch Sử Văn Hóa Làng Bồng Lai

DI TÍCH LỊCH SỬ VĂN HÓA LÀNG BỒNG LAI
Xã Hồng Hà, huyện Đan Phượng, Hà Nội
Thờ: Linh Hựu, Ma Lôi, Quý Minh, Cao Hành Khiến, Trụ Thiên Quan, Linh Lang (tại đình Tu) và Hạo Nương (tại đền Đoàn)
Địa điểm: Thôn Bồng Lai, xã Hồng Hà, huyện Đan Phượng, Hà Nội.
Thời gian: 12 – 16 tháng Ba – chính hội 15 tháng Ba
Đặc điểm: Hai mẹ con bà Hạo Nương đều được thờ làm Thành Hoàng

Thôn Bồng Lai thuộc xã Hồng Hà, huyện Đan Phượng, thành phố Hà Nội từ thế kỷ thứ 19 trở về trước thuộc huyện Từ Liêm, phủ Quốc Oai, trấn Sơn Tây. Đến thời Minh Mạng, Bồng Lai thuộc tổng Thượng trì, huyện Từ Liêm, phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Đông. Cuối thế kỷ 19, phủ Hoài Đức thuộc tỉnh Hà Nội, đến đầu thế kỷ 20 lại thuộc về phù Hoài Đức, tỉnh Hà Đông.
Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, Bồng Lai thuộc xã Hồng Thái huyện Liên Bắc, sau là Đan Phượng tỉnh Hà Đông.
Từ năm 1957 thuộc xã Hồng Hà, huyện Đan Phượng, tỉnh Hà Đông, 1965 là Hà Tây, 1976 là Hà Sơn Bình, 1979 thuộc Hà Nội. Từ 1991 lại thuộc Hà Tây và từ tháng 8 – 2008 đến nay lại thuộc thành phố Hà Nội.
Bồng Lai là một vùng quê nổi danh trong lịch sử, bởi cảnh đẹp của cảnh sắc thiên nhiên và bởi bề dày văn hóa được tạo dựng từ rất lâu đời. Hơn 2000 năm trước, dưới thời Hùng Vương thứ 18, tướng Hùng Hựu đã lập đồn lũy bản doanh ở nơi đây. Nhân dân Bồng Lai đã theo tướng quân đánh giặc lập chiến công. Đến thời Lý, một phụ nữ tài sắc của làng đã đóng góp cho đất nước một vị hoàng tử có công lớn trong cuộc kháng chiến chống quân Tống, trở thành một trong bốn vị thần “Thăng Long tứ trấn”.
Qua thời gian dài tồn tại và phát triển, những sự tích lịch sử trọng đại và bản sắc văn hóa độc đáo được hội tụ đầy đủ qua những di tích cổ xưa của làng được lưu giữ và phát huy truyền thống trên quê hương Bồng Lai.
Bồng lai xưa có 5 đỉnh, 1 đền và 1 chùa. Đền Đoàn còn gọi là đình Đoàn thờ Thánh mẫu Hạo Nương (1), làng có 6 vị thành hoàng được thờ ở các đình sau:
+ Đình Tu thờ Hùng Hựu và Ma Lôi.
+ Đình Thị thờ Quý Minh.
+ Đình Chùa (ở cạnh chùa Hưng Khánh) thờ Cao Hành Khiến và Trụ Thiên Quan.
+ Đình Nhớn thờ Linh Lang.
Riêng đình Hội đồng là nơi thờ chung (bái vọng) trong những ngày hội làng.
Trải qua cuộc kháng chiến trường kỳ hầu hết các ngôi đình bị tàn phá. Hiện nay, nhân dân Bồng Lai trùng tu tôn tạo đình Tu (ngôi đình có tuổi thọ lâu nhất) làm nơi thờ tất cả 6 vị thành hoàng. Duy Thánh mẫu Hạo Nương vẫn thờ ở đền Đoàn.
Các vị thành hoàng có vị trí phạm vi ảnh hưởng khác nhau, nhưng nổi rõ hơn cả là thần Linh Hựu, Quý Minh, Thánh mẫu Hạo Nương và Linh Lang đại vương.
Theo thần phả do Hàn Lâm viện Đông các đại học sĩ Nguyễn Bính soạn năm Hồng Phúc nguyên niên (Nhâm Thân – 1572) đã được dân làng khắc trên bia đá, ghi lại sự tích các vị thần để lưu truyền mãi mãi.

Sự tích thần Linh Hựu (Hùng Hựu) thần phả cho biết: Về thời Hùng Duệ Vương (Hùng Vương thứ 18), có chúa bộ Sơn Tây họ Hùng tên là Thức, lấy vợ ở đất Ô Châu là Trần Tấn. Năm 27 tuổi phu nhân sinh được 1 trai có hình dung kì vĩ, to lớn khác thường. Sau khi sinh được 100 ngày, Hùng Thức mới đặt tên con là Hùng Hựu. Ngày qua tháng lại, lúc 18 tuổi, chàng đã có dũng khí, tài thao lược.
Lúc này ở nước ta, sinh ra nhiều trộm cướp. Hùng Hựu được lệnh của cha đem quân đi đánh dẹp. Khi đến trang Bồng Lai, mến cảnh đẹp của làng, phong tục thuần hậu của nhân dân địa phương. Hùng Hựu đã cho trú quân, lập đồn lũy, bản doanh ở đây.
Được 3 tháng, nạn trộm được dẹp yên, lòng người đều quy thuận, yên ổn làm ăn. Sau sự kiện này, Hùng Hựu được cử làm tướng trông coi thủy quân và được phong thực ấp ở Bồng Lai. Đọc tiếp